Deutsch
EnglishΗ Ιστορία της ΑΧΕΠΑ
Η Ίδρυση — 26 Ιουλίου 1922, Ατλάντα, Γεωργία
Ήταν μια καυτή μέρα του Ιουλίου του 1922, όταν έξι Έλληνες μετανάστες συναντήθηκαν στην αίθουσα της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας στην Ατλάντα της Γεωργίας — θέτοντας τα θεμέλια για έναν από τους σημαντικότερους ελληνοαμερικανικούς οργανισμούς όλων των εποχών. Δύο ακόμη προσχώρησαν λίγο αργότερα. Οκτώ άνδρες, όλοι κάτοικοι της Ατλάντα, όλοι μετανάστες από την Ελλάδα, ίδρυσαν στις 3 το απόγευμα την American Hellenic Educational Progressive Association — την ΑΧΕΠΑ.
Δεν ήταν τυχαία η επιλογή της Ατλάντα ως τόπος ίδρυσης: η πόλη ήταν τότε η έδρα της Ku Klux Klan. Η απάντηση των ιδρυτών στο κύμα μίσους δεν ήταν η βία, αλλά η οργάνωση.
Οι διακρίσεις κατά των Ελλήνων μεταναστών ήταν βίαιες και εκτεταμένες. Μέλη της ΚΚΚ απειλούσαν και επιτίθονταν σε πελάτες ελληνικών εστιατορίων και ζαχαροπλαστείων. Αποτέλεσμα: οι ημερήσιες πωλήσεις κατέρρεαν από 500 έως 1.000 δολάρια σε μόλις 25 δολάρια. Πολλοί επιχειρηματίες αναγκάστηκαν να πουλήσουν τα καταστήματά τους σε εξευτελιστικές τιμές σε μη Έλληνες. Σε βόρειες πολιτείες όπως η Ιντιάνα, που επίσης ελεγχόταν από την ΚΚΚ, σταυροί καίγονταν έξω από σπίτια ελληνικών οικογενειών. Ορθόδοξοι Χριστιανοί αναγκάστηκαν να αναβάλουν επ’ αόριστον την ίδρυση κοινοτήτων. Ελληνικά ονόματα αμερικανοποιήθηκαν — από φόβο αντιποίνων.
Με αρχικό κεφάλαιο μόλις 80 δολαρίων, οι οκτώ ιδρυτές τόλμησαν να οργανώσουν την πόλη της Ατλάντα. Στόχος τους: η προώθηση της ιθαγένειας, η διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας, η μετάδοση δημοκρατικών αξιών — και ταυτόχρονα η διατήρηση της ελληνικής υπερηφάνειας.
Μόλις πέντε ημέρες μετά την ίδρυση, η Ανωτάτη Στοά αποφάσισε να μην περιορίσει τη συμμετοχή μόνο σε Έλληνες, αλλά να την ανοίξει σε όλους.
Από την αρχή, η ΑΧΕΠΑ συνεργάστηκε με την B’nai B’rith και την NAACP στον κοινό αγώνα κατά των διακρίσεων και της μισαλλοδοξίας. Τον πρώτο χρόνο ιδρύθηκαν 32 Chapters σε 14 πολιτείες και εντάχθηκαν 1.300 μέλη — παρά τις αντίξοες συνθήκες και τις συνεχείς οικονομικές δυσκολίες.
Όπως είπε ο πρώτος Ανώτατος Πρόεδρος Nicholas D. Chotas στο πρώτο Εθνικό Συνέδριο το 1923: „Μόλις ένας χρόνος πέρασε από τότε που με ογδόντα δολάρια στο χέρι προσπαθήσαμε να οργανώσουμε την πόλη της Ατλάντα — και σήμερα κάθονται εδώ αντιπρόσωποι από όλη τη χώρα.”
Οι Ιδρυτές της ΑΧΕΠΑ — η «Mother Lodge»
Τα πρώτα έξι μέλη της Mother Lodge ήταν ο Nicholas D. Chotas από τη Λεχαινά, ο James Campbell από τον Κακοτάρι, ο George A. Polos από το Καρπενήσι, ο Harry Angelopoulos από τη Διβρή, ο John Angelopoulos από τη Διβρή και ο James Vlass από το νησί της Ιθάκης. Ο George Campbell και ο Speros J. Stamos προσχώρησαν λίγο αργότερα, συμπληρώνοντας την Mother Lodge με οκτώ μέλη.
Η Οικογένεια της ΑΧΕΠΑ (1926–1930)
Η Οικογένεια της ΑΧΕΠΑ γεννιέται — 1926 έως 1930
Σε μόλις τέσσερα χρόνια, η ΑΧΕΠΑ μεγάλωσε από έναν μόνο οργανισμό σε μια πλήρη οικογένεια τεσσάρων αδελφικών οργανισμών — απόδειξη του πόσο βαθιά είχε ήδη ριζώσει στην ελληνοαμερικανική κοινότητα.
Sons of Pericles — 3 Φεβρουαρίου 1926, Μάντσεστερ, Νιου Χάμσαϊρ. Έντεκα νέοι ελληνοαμερικανοί ίδρυσαν τους Sons of Pericles μαζί με μέλη του Chapter της ΑΧΕΠΑ στο Μάντσεστερ. Ο ιδρυτής τους, Δρ. Alexander Cambadhis, έδωσε στον οργανισμό έναν σαφή στόχο: να μεταδώσει τον ελληνισμό στη νέα γενιά και να διατηρήσει ζωντανή τη σύνδεση με τον ελληνικό πολιτισμό για τις επόμενες γενιές. Το πρώτο Chapter ονομάστηκε Queen City Chapter Νο. 1. Μόλις ένα χρόνο μετά την ίδρυση, πραγματοποιήθηκε το πρώτο Εθνικό Συνέδριο στο Λόουελ της Μασαχουσέτης — με 14 Chapters. Το 1928, στο Ντιτρόιτ, οι Sons of Pericles αναγνωρίστηκαν επίσημα ως Junior Order της ΑΧΕΠΑ.
Daughters of Penelope — 16 Νοεμβρίου 1929, Σαν Φρανσίσκο, Καλιφόρνια. Η Alexandra Apostolides Sonenfeld πραγματοποίησε το όνειρο της ζωής της και ίδρυσε τον πρώτο ελληνοαμερικανικό γυναικείο οργανισμό στις ΗΠΑ — το EOS Chapter Νο. 1 με 25 ιδρυτικά μέλη. Το 1931 εξελέγη πρώτη Grand President. Ένα από τα σημαντικότερα έργα του οργανισμού: το Penelope House στο Μομπάιλ της Αλαμπάμα — το πρώτο καταφύγιο για γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας σε ολόκληρη την πολιτεία της Αλαμπάμα.
Maids of Athena — 5 Ιουλίου 1930, Τακόμα, Ουάσιγκτον. Ιδρύθηκε ως νεανικός οργανισμός για νέες γυναίκες ηλικίας 14 έως 28 ετών, συμπληρώνοντας την Οικογένεια της ΑΧΕΠΑ. Το πρώτο καταστατικό και το τελετουργικό καταγράφηκαν γραπτώς το 1935.
Έτσι, η Οικογένεια της ΑΧΕΠΑ αποτελούνταν πλέον από τέσσερις οργανισμούς — ένα μοντέλο που ισχύει μέχρι σήμερα:
Η ΑΧΕΠΑ και ο Λευκός Οίκος
1924 — Μόλις δύο χρόνια μετά την ίδρυση, εκπρόσωποι της ΑΧΕΠΑ επισκέφθηκαν τον Πρόεδρο Calvin Coolidge στον Λευκό Οίκο. Η αρχή μιας μοναδικής σχέσης.
1931 — Ρούσβελτ. Στις 11 Μαρτίου 1931, ο Franklin D. Roosevelt, τότε Κυβερνήτης της Νέας Υόρκης, εντάχθηκε στην ΑΧΕΠΑ στο γραφείο του στην Αλβάνη. Όταν προσκλήθηκε να γίνει μέλος, απάντησε με τον χαρακτηριστικό του τρόπο: „Αν ο Charles Peabody μπορεί να γίνει τόσο καλός Έλληνας, μπορώ κι εγώ.” Παρέμεινε ενεργό, ταμειακώς εντάξει μέλος του Delphi Chapter Νο. 25 μέχρι τον θάνατό του — για 14 χρόνια.
25 Μαρτίου 1946 — Τρούμαν. Η Ανωτάτη Στοά της ΑΧΕΠΑ επισκέφθηκε τον Πρόεδρο Harry S. Truman στον Λευκό Οίκο και τον εντάξε επίσημα στην Order of AHEPA. Ο Τρούμαν εξέδωσε το 1947 το Δόγμα Τρούμαν και έσωσε την Ελλάδα από την κομμουνιστική κατάληψη — μια πράξη για την οποία η Ελλάδα του αφιέρωσε άγαλμα στην Αθήνα, μοναδική τιμή για Αμερικανό Πρόεδρο.
Gerald R. Ford ήταν επίσης μέλος της ΑΧΕΠΑ — συνολικά τρεις Αμερικανοί Πρόεδροι υπήρξαν αδελφοί του οργανισμού.
Η παράδοση διατηρείται μέχρι σήμερα: Κάθε χρόνο, εκπρόσωποι της ΑΧΕΠΑ συμμετέχουν στην εορτή της Ελληνικής Ανεξαρτησίας στον Λευκό Οίκο.
„Ο ηρωικός αγώνας του ελληνικού λαού να υπερασπιστεί την ελευθερία και την πατρίδα του ενάντια στη γερμανική επίθεση — αφού είχε τόσο λαμπρά αποκρούσει την ιταλική απόπειρα εισβολής — συγκίνησε τις καρδιές και κέντρισε τη συμπάθεια ολόκληρου του αμερικανικού λαού.”
Πρόεδρος Franklin D. Roosevelt, μέλος της ΑΧΕΠΑ, προς την Ανωτάτη Στοά της ΑΧΕΠΑ, 25 Απριλίου 1941
Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος
Στις 28 Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρεσβευτής απαίτησε από τον Έλληνα Πρωθυπουργό Μεταξά, στις 3 τα ξημερώματα, με τελεσίγραφο να επιτρέψει σε ιταλικά στρατεύματα να καταλάβουν στρατηγικά σημεία της Ελλάδας. Ο Μεταξάς είχε τρεις ώρες για να απαντήσει. Η άμεση απάντησή του ήταν μία και μόνη λέξη: ΟΧΙ! — Όχι!
Παρόλο που η Ελλάδα άντεξε ενάντια στις αριθμητικά πολύ ανώτερες ιταλικές δυνάμεις και τις ανέκοψε, η επέμβαση του Χίτλερ ανάγκασε τη χώρα να παραδοθεί μετά από 21 ημέρες — αφού είχε ήδη πολεμήσει την Ιταλία για πέντε μήνες. Αυτή η καθυστέρηση της γερμανικής επίθεσης στη Ρωσία θα αποδεικνυόταν μοιραία για τα σχέδια του Χίτλερ.
Η Greek War Relief Association
Ακόμη και πριν ο πόλεμος φτάσει στην Ελλάδα, ελληνοαμερικανικοί οργανισμοί υπό την ηγεσία του Spyros P. Skouras ίδρυσαν τη Greek War Relief Association. Ονόματα όπως Rockefeller, Morgan, Astor και Goldman στάθηκαν δίπλα σε χιλιάδες απλούς πολίτες. Μόνο έως τον Δεκέμβριο του 1940 είχαν ήδη συγκεντρωθεί πάνω από 300.000 δολάρια.
Ο Skouras είπε για τον ρόλο της ΑΧΕΠΑ: „Στη διαμόρφωση αυτού του οργανισμού σε ένα συνεκτικό και αποτελεσματικό μέσο για την παροχή βοήθειας στην Ελλάδα, η Order of AHEPA διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο. Ανταποκρίθηκαν με μεγαλείο.”
Τα Πολεμικά Ομόλογα — 50 εκατομμύρια δολάρια και περισσότερο
Στις 28 Οκτωβρίου 1942, τη δεύτερη επέτειο του ελληνικού ΟΧΙ, η ΑΧΕΠΑ εξαπέλυσε μια εθνική εκστρατεία πολεμικών ομολόγων μέσω του ραδιοφώνου NBC — με ομιλητή τον Sam Rayburn, Πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων, καθώς και τον Gary Cooper και την Ελληνίδα ηθοποιό Κατίνα Παξινού. Στόχος: 50 εκατομμύρια δολάρια σε τέσσερις μήνες.
Το αποτέλεσμα ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανέδειξε την ΑΧΕΠΑ ως τον μοναδικό πολιτικό οργανισμό που ορίστηκε επίσημος εκδότης πολεμικών ομολόγων. Έως τα τέλη Ιουλίου 1944, τα μέλη της ΑΧΕΠΑ είχαν πουλήσει πολεμικά ομόλογα αξίας άνω των 162 εκατομμυρίων δολαρίων.
Η ιστορία του Steve Vasilakos — του Έλληνα πωλητή φυστικιών μπροστά από τον Λευκό Οίκο — συμβολίζει εκείνη την εποχή: Η πινακίδα του έγραφε: „Φυστίκια δωρεάν με κάθε πολεμικό ομόλογο που αγοράζεται εδώ.” Ο πρώτος του πελάτης ήταν ο ίδιος ο Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Sam Rayburn.
Το Δόγμα Τρούμαν — Η ΑΧΕΠΑ σώζει την Ελλάδα
Στις 25 Μαρτίου 1946, η Ανωτάτη Στοά της ΑΧΕΠΑ επισκέφθηκε τον Πρόεδρο Harry S. Truman στον Λευκό Οίκο και τον εντάξε επίσημα στην Order of AHEPA. Παρών ήταν και ο Michael Loris — το μέλος της ΑΧΕΠΑ από το Μπρούκλιν που το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ είχε ανακηρύξει εθνικό πρωταθλητή πωλητή πολεμικών ομολόγων.
Λιγότερο από ένα χρόνο αργότερα, στις 12 Μαρτίου 1947, ο Πρόεδρος Τρούμαν εμφανίστηκε ενώπιον κοινής συνεδρίασης του Κογκρέσου και εκφώνησε έναν από τους πιο σημαντικούς λόγους του Ψυχρού Πολέμου. Η Βρετανία είχε ανακοινώσει ότι θα διέκοπτε τη στρατιωτική και οικονομική της υποστήριξη προς την Ελλάδα — εν μέσω του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου κατά των κομμουνιστικών δυνάμεων.
Τα λόγια του Τρούμαν στο Κογκρέσο: „Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν λάβει από την ελληνική κυβέρνηση επείγουσα έκκληση για οικονομική και χρηματοδοτική βοήθεια. Η Ελλάδα πρέπει να λάβει αυτή τη βοήθεια για να επιβιώσει ως ελεύθερο έθνος.”
Το Δόγμα Τρούμαν εξασφάλισε 2 δισεκατομμύρια δολάρια βοήθειας για την Ελλάδα και την Τουρκία — και έσωσε την Ελλάδα από την κομμουνιστική κατάληψη.
Το Άγαλμα Τρούμαν — μια μοναδική πράξη ευγνωμοσύνης
Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, η ΑΧΕΠΑ αποφάσισε να ανεγείρει μνημείο στον Πρόεδρο Τρούμαν — στην Αθήνα, δίπλα στην αμερικανική πρεσβεία. Στις 29 Μαΐου 1963, το χάλκινο άγαλμα ύψους 12 ποδών αποκαλύφθηκε μπροστά σε 20.000 ανθρώπους. Στο μήνυμά του, ο Πρόεδρος John F. Kennedy έγραψε: „Ελπίζω αυτό το εξαιρετικό μνημείο, που η ΑΧΕΠΑ κατέστησε δυνατό, να συμβολίζει όχι μόνο την κοινή μας κληρονομιά, αλλά και να μας θυμίζει την υψηλή προτεραιότητα που έδωσε ο Πρόεδρος Τρούμαν στην ελευθερία.”
Η επιγραφή στη βάση αναφέρει: „Harry S. Truman — Πολιτικός, Ανθρωπιστής, Φιλέλληνας. Αφιερώθηκε από την Order of AHEPA, 29 Μαΐου 1963 — σε ευγνώμονη αναγνώριση του Δόγματος Τρούμαν, που ο ίδιος ως Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής ανακήρυξε στις 12 Μαρτίου 1947, βοηθώντας έτσι τον ελληνικό λαό να διαφυλάξει την ελευθερία και την εθνική του ακεραιότητα σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορίας της ανθρωπότητας.”
Το άγαλμα έχει έκτοτε βομβαρδιστεί τέσσερις φορές, δεχθεί επίθεση με αλυσοπρίονο και ανατραπεί τουλάχιστον πέντε φορές. Όταν μια βόμβα το κατέστρεψε το 1986, ο Δήμαρχος της Αθήνας πρότεινε να αντικατασταθεί με άγαλμα του Αβραάμ Λίνκολν. Η ΑΧΕΠΑ επέμεινε να ξαναστηθεί ο Τρούμαν — και το έκανε.
Το Νοσοκομείο της ΑΧΕΠΑ
Ήδη κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, η ΑΧΕΠΑ αποφάσισε στην Εθνική της Διάσκεψη του 1945 να ιδρύσει νοσοκομείο στην Ελλάδα. Η πολεμοπαθής χώρα είχε άμεση ανάγκη από ιατρική υποδομή — σχεδόν 400.000 σπίτια είχαν καταστραφεί και 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι έπασχαν από ελονοσία.
Το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ στη Θεσσαλονίκη ιδρύθηκε το 1947 με την οικονομική υποστήριξη της ΑΧΕΠΑ. Άνοιξε για το κοινό το 1951, κατά τη διάρκεια των εορτασμών για την 25η επέτειο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και ξεκίνησε την κανονική του λειτουργία τον Μάρτιο του 1953.
Σήμερα είναι ένα από τα μεγαλύτερα νοσοκομεία της Ελλάδας με 680 κλίνες, πλήρες φάσμα ιατρικών και χειρουργικών ειδικοτήτων — από καρδιολογία και νευροχειρουργική έως ογκολογία και νεφρολογία. Ταυτόχρονα αποτελεί κορυφαίο διδακτικό και ερευνητικό νοσοκομείο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Το 1948 άνοιξε ήδη το πρώτο κέντρο υγείας της ΑΧΕΠΑ στην Ελλάδα στη Χρυσούπολη Καβάλας — το πρώτο από μια σειρά ιατρικών εγκαταστάσεων στη χώρα.
